Ovariumcysten (eierstokcysten)

Net als alle vrouwelijke zoogdieren kan een caviazeug ovariumcysten ontwikkelen. Ovariumcysten zijn holtes gevuld met vocht op de eierstokken. Meestal zie je dit vanaf de leeftijd van 2 jaar, maar ook zeugjes jonger dan 2 jaar kunnen eierstokcysten ontwikkelen. Of zeugjes wel of niet een zwanger zijn geweest lijkt geen relevante meerwaarde te hebben voor het wel of niet ontwikkelen van eierstokcysten, echter ouderdom speelt wel een grotere rol.

Cysten op de eierstokken worden over het algemeen veroorzaakt door schommelingen in de hormoonhuishouding en kunnen zowel bilateraal (tweezijdig) als unilateraal (eenzijdig) voorkomen

Volgroeide cavia’s hebben twee baarmoederhoornen die overgaan in een kort corpus uteri (baarmoeder) van 12 mm. Via een enkelvoudige baarmoedermond opening mondt de uterus uit in de vagina.
Cavia’s hebben een polyoestrische cyclus (meerdere cyclussen per jaar) die onafhankelijk is van het seizoen. De gemiddelde duur van de cyclus is 15 tot 17 dagen. Ovulatie treedt spontaan op.

 

 

Tijdens de pro-oestrus en oestrus fase ontwikkelen en ovuleren de follikels, hetgeen ook wel de folliculaire fase genoemd wordt. Deze fase wordt geïnitieerd door gestegen concentraties van het follikel stimulerend hormoon (FSH) en het luteïniserend hormoon (LH) onder invloed van het gonadotropine releasing hormoon (GnRH).
FSH zorgt voor de ontwikkeling van de follikels en een LH piek zorgt voor de ovulatie. De follikels produceren oestradiol, hetgeen gedragsveranderingen veroorzaakt, zodat het zeugje ontvankelijk wordt voor het beertje. Daarnaast creëert het een optimale conditie van het vrouwelijke genitaalstelsel voor ontvangst van het sperma en voor de ontwikkeling van de eicel.

Na ovulatie zal er een corpus luteum (geel lichaam) gevormd worden, waarin progesteron geproduceerd wordt. Progesteron remt de productie van het GnRH en voorkomt zo een nieuwe ovulatie. Indien het zeugje niet bevrucht wordt, zal het corpus luteum inkrimpen onder invloed van prostaglandines, afkomstig van de baarmoeder. Aldus zal de remming van het GnRH wegvallen en is een nieuwe cyclus mogelijk. Het corpus luteum is essentieel voor het tot stand komen en het onderhoud van de zwangerschap.

Bij de cavia komen drie types ovariumcysten voor:
paraovariële cysten (minst voorkomend)
folliculaire cysten
serueze cysten (meest voorkomend)

Paraovariële cysten
Een paraovariële cyste is een gesloten, met vloeistof gevulde zak, die naast of dichtbij de eierstok en eileider groeit, maar er niet mee verbonden is. Deze cyste bevindt zich meestal op het ligament tussen de baarmoeder en het ovarium en is vaak slechts aanwezig aan één zijde (eenzijdig) van de baarmoeder. Deze vorm van cysten komt nagenoeg nooit voor bij cavia’s.

Folliculaire cysten
Deze ontstaan wanneer een follikel (waar de eicel in rijpt) niet openbarst tijdens de ovulatie, maar blijft groeien. Zo ontstaat er een cyste die steeds groter wordt en zich met vocht vult. Folliculaire cysten reageren meestal goed op een hormonale therapie.

Sereuze cysten
Een serueze cyste van de eierstok (ook wel ovariumcyste genoemd) is een holte in een eierstok die met vocht is gevuld. Hierdoor wordt de eierstok vergroot. Het vocht in de cyste kan dun en waterig zijn, maar ook dik en stroperig. Deze vorm van cyste komt het meest voor bij cavia’s.

Symptomen
Ovariumcysten kunnen heel groot worden (tot wel 7 centimeter doorsnee) en vroeg of laat ontstaan er medische klachten waardoor ze uiteindelijk ontdekt worden:
meestal wordt de buik dikker terwijl de cavia zelf iets magerder wordt
de eetlust kan minder zijn door misselijkheid
soms zijn er pijn- of benauwdheidsklachten
vaak zie je een afwijkend hypersexueel gedrag (extreme berigheid)
ook bloedingen uit de vagina komen voor (bloed in de urine)
meestal wordt ook de typische kaalheid op de rug en/of flanken gezien
dysurie en anurie kunnen gezien worden
tevens kunnen er baarmoederproblemen en verminderde vruchtbaarheid aanwezig zijn

 

Afb: typische (bilaterale) kaalheid op de flanken

Diagnostiek
Wanneer de cysten een doorsnede hebben van enkele centimeters kunnen zij door middel van buikpalpatie gevoeld worden door een dierenarts. Bij twijfel kan een echografie uitkomst bieden voor een verdere diagnose. Door behulp van echografie kunnen de baarmoeder en de eierstokken goed in beeld worden gebracht en is het makkelijker te zien of deze afwijkend zijn.

 

 

Behandeling
Behandeling van de cysten is uiteraard alleen nodig wanneer de cavia er problemen aan ondervindt. Er zijn verschillende mogelijkheden om eierstokcysten te behandelen.
1. cystes kunnen worden aangeprikt om het vocht eruit te halen, echter dit is een tijdelijke oplossing omdat de cysten zich weer opnieuw zullen vullen met vocht

2. er zijn hormoonbehandelingen voor die de afwijkende eierstokken kunnen normaliseren. Deze hormonen worden via een injectie ingebracht.
Er zijn 2 mogelijkheden:
HCG (Human ChorionGonadotroop) hormoon. Dit werkt maar 1 of 2 injecties, daarna zal het lichaam zich hiervoor afweren met antilichamen, zodat elke herhaling steeds minder aanslaat
GnRH( Gonadotropine Releasing) hormoon (werkt alleen bij folliculaire cysten). Deze wordt met een tussenpoos van 2 – 3 weken 2x geïnjecteerd en kan als de cyste weer opspeelt opnieuw worden gegeven. Het nadeel hiervan is dat de eigenaar vaker naar de dierenarts moet met de cavia, waarbij de cavia stress kan hebben.

3. een derde optie is een ovariohysterectomie (OVH); het operatief verwijderen van zowel de eierstokken als de baarmoeder. Indien het oude dieren betreft, moet er echter rekening gehouden worden met het anesthesierisico.

4. een vierde optie is ovariëctomie (OVE); het operatief weghalen van alleen de eierstokken en niet de baarmoeder. Het grote voordeel van een ingreep is dat je de darmen niet of nauwelijks raakt en dat de overlevingskansen veel groter zijn dan bij een OVH. Bij een OVE wordt een flanksnede net achter de ribben gemaakt waarbij de cavia in een zijligging ligt. De eierstok wordt vastgepakt en de huid wordt ingesneden over de huid. De onderhuid en het buikvlies wordt geopend. De eierstok wordt vastgepakt en eventueel leeggezogen. Hierna wordt de eierstok buiten de buik gehaald en de bloedvaten aan de ene kant en de baarmoeder aan de andere kant worden afgebonden. Er zijn geen darmen te zien en deze worden ook niet geraakt.

 

Bronvermelding AltiCure.nl en Dierenkliniek Wilhelminapark